روا ندارد . امام آب را آزاد ساخت و ديگر بار به معاويه پيام فرستاد تا از عناد دست بردارد و امت را با ريختن خون‌هاى ناحق متفرق نسازد . ولى او جز جنگ را نپذيرفت . عراقىها در اين جنگ از روحيه بالايى برخوردار بودند و مردانه مىجنگيدند . زيرا پيروزى بر شام را براى خويش افتخار ، و شكست از آنان را ننگ مىدانستند . به عبارت ديگر ، بين عراقيان و شاميان رقابتى ديرين وجود داشت ؛ شبيه رقابت بين قحطانيان با عدنانيان . ازاين‌رو ، طولانىشدن جنگ و كشته‌دادن فراوان از دو طرف ، عراقيان را دلسرد نكرد . شهادت عمار ياسر و پيروزى قطعى سپاهيان عراق يكى از عواملى كه موجب تقويت روحيه عراقيان و ضعف روحيه شاميان شد ، شهادت عمار بود . زيرا مسلمانان سخن رسول خدا ( ص ) در مورد عمار را شنيده بودند كه در زمان بناى مسجد مدينه به عمار فرمود : اينان [ كه امروز براى ساختن مسجد ، تو را به كار طاقت‌فرسا واداشته‌اند [ كشنده تو نيستند ، بلكه كشنده تو گروهى سركش و شورش‌گر خواهند بود . « 1 » ادامه جنگ و كشته‌هاى زياد روزبه‌روز به وحشت و نااميدى معاويه ، شدت مىبخشيد . ازاين‌رو ، او كه در نامه‌هاى آغازين ، هيچ روى خوش نشان نمىداد ، سرانجام التماس مىكرد تا شايد على ( ع ) حكومت شام را به وى واگذارد و جنگ پايان پذيرد و از نابودى حتمى نجات يابد . ولى على ( ع ) حق را بر همه چيز ترجيح مىداد و چنين كارى را روا نمىدانست و اصلاحات بنيادينى را كه آغاز كرده بود ، تا جامعه را به رسم و سنت دوران پيامبر ( ص ) باز گرداند ، با پذيرش اين پيشنهاد در تنافى جدى مىديد . پيدايش خوارج اميرمؤمنان على ( ع ) در جنگ با معاويه براى از بين بردن آخرين مانع در برابر اصلاحات بنيادين خويش ، تلاش فراوان نمود . او مشكل را خوب شناخته بود و بهترين راه را نيز انتخاب

--> ( 1 ) . بنگريد به : سبحانى ، فروغ ابديت ، ج 1 ، ص 455 ، به نقل از : الحلبى ، السيرة الحلبية ، ج 2 ، ص 76 .